Wytapiany ze słoniny lub boczku, był znany i używany już w starożytności. Był podstawą kuchni słowiańskiej i germańskiej. Często używano go jako środka stosowanego podczas konserwowania żywności.
W średniowieczu stanowił podstawę wiejskiej diety (smarowano nim chleb), był ważnym elementem tradycyjnej polskiej kuchni - często doprawiano go cebulą, jabłkiem czy ziołami.
W Polsce był stosowany jako tania, łatwo dostępna alternatywa dla masła i olejów.
W XX wieku jego popularność spadła na rzecz olejów roślinnych, ale smalec nadal pozostaje ceniony za walory smakowe i stabilność przy smażeniu, choć ze względu na zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych, jego spożycie powinno być umiarkowane.
Obecnie notuje się powrót do tradycyjnych receptur (z użyciem smalcu), jako elementu kuchni regionalnej i rzemieślniczej.
Ciekawostka:
Smalec znalazł również zastosowanie w farmacji, jako podłoże do wytwarzania maści leczniczych: surowiec farmaceutyczny w recepturze aptecznej pod nazwą łacińską Adeps suillus lub Axungia Porci.
