To urządzenie utrzymuje stałą prędkość pojazdu bez konieczności ciągłego naciskania pedału gazu, niezależnie od tego, czy pojazd porusza się po płaskiej nawierzchni, czy też pochyłej (podjazdy, zjazdy).
Regulacja prędkości odbywa się automatycznie - w przypadku wyposażenia w skrzynię automatyczną, również biegi są zmieniane automatycznie; (CCS, z ang. Cruising Control System).
Pierwszym urządzeniem była specjalna dźwignia mocowana w kolumnie kierownicy, która pozwalała na utrzymywanie przez silnik stałej prędkości. Miało to miejsce na początku XX wieku w Wielkiej Brytanii - dźwignię montowano w samochodach marki Wilson-Pilcher.
Rozwiązanie było jednak dalekie od doskonałości.
Za ojca tempomatu uważa się amerykańskiego niewidomego inżyniera Ralpha Teetora.
Mężczyznę denerwowało, że szofer, który go woził, gwałtownie hamował i przyspieszał. 
Pierwszym modelem, w którym zaczęto montować opatentowany przez niego system Speedostat, był Chrysler Imperial z 1958 roku.
Niedługo później Cadillac zmienił jego nazwę na tempomat.
Dzisiaj urządzenie to uważane jest niemal za podstawowe wyposażenie samochodów.
Najnowsze wersje tempomatów potrafią dostosowywać prędkość do pojazdu jadącego z przodu, a systemy "Stop & Go" potrafią nawet samodzielnie ruszać po wcześniejszym zatrzymaniu.
